Celowanie

Nie należy jej utożsamiać z osią przewodu lufy. Oś przewodu lufy przebiega przez środek lufy, natomiast linia celowania przebiega przez układ celowniczy. Różnica między tymi liniami ma znaczenie przy przystrzelaniu broni, strzelaniu na różnych dystansach oraz przy użyciu optyki zamontowanej wysoko nad osią lufy.

Dlatego punkt celowania i punkt trafienia mogą się różnić w zależności od:

• dystansu,
• przystrzelania broni,
• wysokości przyrządów nad osią lufy,
• rodzaju amunicji,
• toru lotu pocisku,
• warunków atmosferycznych,
• błędów strzelca.

Punkt celowania nie zawsze jest identyczny z punktem trafienia. Broń może być przystrzelana tak, że na określonym dystansie pociski trafiają w punkt celowania, ale na innych dystansach punkt trafienia może znajdować się wyżej, niżej albo być przesunięty bocznie.

W klasycznym układzie pistoletowym oznacza to, że:

• muszka znajduje się centralnie w szczerbinie,
• górna krawędź muszki jest na jednej wysokości z górną krawędzią szczerbinki,
• po lewej i prawej stronie muszki widoczna jest taka sama ilość światła.

California POST definiuje sight alignment jako relację między okiem funkcjonariusza a przednim i tylnym przyrządem celowniczym broni. Ten sam dokument opisuje prawidłowe zgranie jako wycentrowanie muszki w szczerbinie, wyrównanie górnych krawędzi i zachowanie równej ilości światła po bokach muszki.

Różnica jest istotna:

Przy mechanicznych przyrządach celowniczych California POST opisuje sight picture jako sytuację, w której ostrość wzroku znajduje się na górnej, centralnej części muszki, natomiast tylny przyrząd i cel są mniej ostre.

Muszka to przedni przyrząd celowniczy. Może mieć postać słupka, kropki, światłowodu, elementu trytowego albo innego znacznika kontrastowego.

W klasycznym celowaniu z przyrządów mechanicznych muszka jest elementem kluczowym. Niewielki błąd jej położenia względem szczerbinki zmienia kąt ustawienia lufy. Wpływ tego błędu rośnie wraz z dystansem.

Szczerbinka to tylny przyrząd celowniczy. Szczerbina to wycięcie w szczerbince, w którym strzelec ustawia muszkę.

W praktyce te pojęcia bywają używane zamiennie, ale w materiale fachowym warto je rozdzielić.

Prawidłowe zgranie w układzie muszka — szczerbinka:

W układzie przeziernikowym strzelec obserwuje muszkę i cel przez otwór przeziernika. Oko naturalnie dąży do centrowania obrazu w otworze, co może ułatwiać powtarzalne zgranie przyrządów.

Przeziernik wymaga jednak powtarzalnego:

• ułożenia głowy,
• kontaktu policzka z kolbą,
• odległości oka od tylnego przyrządu,
• ustawienia broni względem celu.

Termin ten najczęściej odnosi się do broni gładkolufowej, zwłaszcza strzelb. W takim układzie strzelec wykorzystuje muszkę oraz szynę celowniczą jako elementy orientujące broń w kierunku celu.

W materiałach Szkoły Policji w Katowicach dotyczących strzelb gładkolufowych wskazano, że przyrządy celownicze strzelb, potocznie nazywane szczątkowymi, składają się z muszki i szyny celowniczej.

W strzelbach gładkolufowych układ celowniczy może być prostszy niż w pistolecie albo karabinie. Często występuje układ:

• muszka,
• szyna celownicza,
• ewentualnie dodatkowy element kontrastowy lub światłowodowy.

Strzelec nie zgrywa wtedy klasycznej muszki ze szczerbinką. Kontroluje natomiast:

• położenie muszki,
• widoczność i ułożenie szyny,
• powtarzalne złożenie głowy,
• linię wzroku nad szyną,
• relację muszki, szyny i celu.

W wielu strzelbach występuje szyna wentylowana. Jest odsunięta od lufy i posiada przestrzenie między punktami mocowania.

Jej funkcje:

• ograniczenie wpływu nagrzanej lufy na obraz celowniczy,
• zmniejszenie masy,
• poprawa widoczności płaszczyzny celowania,
• ułatwienie prowadzenia broni.

Szyna wentylowana jest typowa dla wielu strzelb sportowych i myśliwskich, ale samo pojęcie szyny celowniczej występuje również w materiałach szkoleniowych dotyczących strzelb używanych przez służby.

Najczęstsze błędy:

• traktowanie szyny jak klasycznej szczerbinki,
• zbyt wysokie ustawienie głowy nad szyną,
• zbyt niskie wciśnięcie policzka w kolbę,
• przechylanie broni,
• brak powtarzalnego złożenia,
• patrzenie na samą szynę zamiast kontrolowania jej relacji z muszką i celem,
• zmiana położenia głowy między strzałami.

Szyna celownicza jest elementem pomagającym w celowaniu. Występuje głównie na broni gładkolufowej. Współpracuje z muszką i pomaga prowadzić broń względem celu.

Szyna montażowa to element konstrukcyjny służący do mocowania wyposażenia.

Można na niej zamontować między innymi:

• celownik optyczny,
• celownik kolimatorowy,
• celownik holograficzny,
• mechaniczne przyrządy składane,
• wskaźnik laserowy,
• latarkę,
• chwyt przedni,
• inne akcesoria.

Najbardziej znanym standardem jest Picatinny / MIL-STD-1913. Według DLA ASSIST QuickSearch dokument MIL-STD-1913 dotyczy wymiarowania szyny montażowej dla broni strzeleckiej i określa standardowe metody wymiarowania accessory mounting rails for small arms weapon systems.

Przy mechanicznych przyrządach celowniczych oko nie jest w stanie utrzymać idealnej ostrości jednocześnie na:

• szczerbince,
• muszce,
• celu.

California POST wskazuje, że przy mechanicznym systemie celowania ostrość wzroku powinna znajdować się na górnej, centralnej części muszki, natomiast tylny przyrząd i punkt celowania powinny być mniej ostre.

Możliwe układy:

Dominacja skrzyżowana nie jest wadą. Wymaga świadomego ustawienia głowy, broni i oka celującego.

W strzelaniu precyzyjnym z mechanicznych przyrządów część strzelców przymyka oko niedominujące, aby uprościć obraz celowniczy. W szkoleniu służbowym często dąży się jednak do pracy z obojgiem oczu otwartych, ponieważ zwiększa to świadomość otoczenia.

Przy pistoletowej optyce / red dot California POST wskazuje na skupienie wzroku na celu, widoczny znak celowniczy w oknie optyki i pracę z obojgiem oczu otwartych.

Celowanie w punkt oznacza, że zgrane przyrządy celownicze, kropka kolimatora albo siatka celownicza są ustawione bezpośrednio na zamierzonym punkcie trafienia.

Jest to praktyczne w szkoleniu służbowym, ponieważ upraszcza relację:

celuj tam, gdzie chcesz uzyskać trafienie.

Celowanie pod cel oznacza ustawienie zgranych przyrządów poniżej zamierzonego punktu trafienia.

W strzelectwie tarczowym spotyka się określenie celowanie pod czarne, czyli pod czarne pole tarczy. Taki sposób może być przydatny przy tarczach sportowych, gdzie istnieje wyraźny kontrast między muszką a dolną krawędzią pola celowania.

W zastosowaniach służbowych jest mniej uniwersalny, ponieważ cele nie zawsze mają regularny kształt i wyraźną dolną krawędź.

W niektórych układach przyrządów, szczególnie z oznaczeniami kropkowymi, punkt trafienia może odpowiadać miejscu przykrytemu przez kropkę muszki albo centralny znak celowniczy.

Nie ma jednej uniwersalnej zasady dla każdej broni. Relację punktu celowania i punktu trafienia należy sprawdzić dla konkretnego zestawu:

• broń,
• przyrządy,
• amunicja,
• dystans,
• sposób przystrzelania.

Podstawowe pojęcia:

Nieprawidłowy eye relief może powodować:

• ograniczenie pola widzenia,
• zaciemnienie obrazu,
• niepowtarzalne złożenie,
• błąd celowania,
• ryzyko uderzenia optyką przy odrzucie broni.

W broni długiej powtarzalna pozycja oka względem przyrządów lub optyki jest jednym z warunków powtarzalnego celowania.

Przy optyce paralaksa może powodować błąd, jeżeli oko nie znajduje się w powtarzalnym położeniu względem układu optycznego.

California POST definiuje paralaksę jako sytuację, w której pozycja albo kierunek obiektu wydają się różne przy obserwacji z różnych pozycji. W odniesieniu do pistoletowej optyki dokument wskazuje, że paralaksę można ograniczać przez umieszczenie znaku celowniczego w centrum okna optyki.

Przy red dot zgranie wygląda inaczej niż przy mechanicznych przyrządach celowniczych. California POST definiuje sight alignment dla pistoletowej optyki jako umieszczenie znaku celowniczego w akceptowalnym obszarze okna optyki. Dokument wskazuje również, że nie jest konieczne zgrywanie znaku celowniczego z mechanicznymi przyrządami celowniczymi.

Przy red dot obraz celowniczy polega na skupieniu wzroku na celu i nałożeniu znaku celowniczego na zamierzony punkt celowania.

Najważniejsza różnica:

California POST opisuje sight picture dla pistoletowej optyki jako sytuację, w której ostrość znajduje się na celu, a znak celowniczy jest nałożony na cel.

Najczęstsze błędy:

• szukanie kropki zamiast powtarzalnej prezentacji broni,
• skupienie wzroku na kropce zamiast na celu,
• zbyt wysoka jasność znaku celowniczego,
• brak znajomości relacji POA/POI na bliskim dystansie,
• traktowanie red dot jako narzędzia, które samo poprawia technikę,
• brak zapasowego sposobu celowania w razie awarii optyki.

Przystrzelanie zawsze dotyczy konkretnego zestawu:

• konkretnej broni,
• konkretnej amunicji,
• konkretnych przyrządów,
• konkretnej konfiguracji montażowej,
• konkretnego dystansu.

Zmiana amunicji może zmienić punkt trafienia.

Wpływ mogą mieć:

• masa pocisku,
• prędkość początkowa,
• konstrukcja pocisku,
• charakterystyka odrzutu,
• długość lufy,
• partia produkcyjna amunicji,
• dystans,
• ustawienie przyrządów.

W broni z optyką lub kolimatorem linia celowania znajduje się zwykle powyżej osi przewodu lufy. To zjawisko określa się jako:

• height over bore,
• mechanical offset,
• po polsku: przewyższenie linii celowania nad osią przewodu lufy.

Na bardzo bliskich dystansach punkt trafienia może znajdować się niżej niż punkt celowania, ponieważ pocisk opuszcza lufę poniżej linii celowania. To nie jest wada broni. To geometria układu: oko — przyrządy — lufa — tor pocisku.

Błąd zgrania przyrządów występuje wtedy, gdy muszka nie jest prawidłowo ustawiona względem szczerbinki albo przeziernika.

Przyrządy są prawidłowo zgrane, ale cały zgrany układ znajduje się w niewłaściwym miejscu na celu.

Przykład: muszka jest prawidłowo ustawiona w szczerbince, ale całość obrazu celowniczego znajduje się poniżej zamierzonego punktu trafienia.

Błąd ostrości polega na skupieniu wzroku na niewłaściwym elemencie.

Błąd paralaksy występuje, gdy znak celowniczy wydaje się przesuwać względem celu przy zmianie położenia oka.

Dotyczy szczególnie:

• lunet celowniczych,
• optyki pistoletowej,
• kolimatorów w określonych warunkach,
• niepowtarzalnego złożenia.

Na bliskich dystansach strzelec może celować w punkt, a trafienie znajdzie się niżej.

Ten błąd jest szczególnie istotny przy:

• karabinkach z kolimatorem,
• optyce na wysokim montażu,
• strzelaniu z bardzo bliskiego dystansu,
• małych celach,
• konieczności precyzyjnego punktu trafienia.

W strzelbie z szyną celowniczą częstym błędem jest brak powtarzalnego złożenia. Gdy głowa strzelca znajduje się za wysoko albo za nisko względem szyny, zmienia się obraz celowniczy i relacja broni do celu.

Typowe problemy:

• zbyt wysoka głowa,
• zbyt niska głowa,
• brak kontaktu policzka z kolbą,
• zmiana złożenia między strzałami,
• przechylanie broni,
• błędne traktowanie szyny jak szczerbinki.

Nie. Przy mechanicznych przyrządach celowniczych kluczowa jest relacja oka, muszki i tylnego przyrządu celowniczego. Samo patrzenie na cel nie zapewnia kontroli nad ustawieniem lufy.

Nie. Red dot upraszcza obraz celowniczy, ale nie eliminuje błędów chwytu, pracy na języku spustowym, stabilizacji i kontroli odrzutu.

Nie. Relacja POA/POI zależy od przystrzelania, dystansu, amunicji, toru lotu pocisku i wysokości przyrządów nad osią przewodu lufy.

Nie. Laser jest wskaźnikiem pomocniczym. Wymaga zasilania, przystrzelania i widoczności. Nie zastępuje podstaw celowania.

Nie. Szyna Picatinny to szyna montażowa. Służy do mocowania wyposażenia. Szyna celownicza, szczególnie w strzelbie, jest elementem pomagającym prowadzić linię celowania.

Nie. Zgranie przyrządów jest konieczne, ale nie wystarczające. Broń może zostać poruszona przez złą pracę na języku spustowym, zły chwyt, napięcie mięśniowe albo reakcję na odrzut.

Zgranie przyrządów to relacja oka, muszki i tylnego przyrządu. Obraz celowniczy to zgrane przyrządy ustawione względem celu.

Na muszce. Cel i tylny przyrząd będą mniej ostre. California POST wskazuje, że przy mechanicznym celowaniu ostrość powinna być na górnej, centralnej części muszki.

Na celu. Znak celowniczy powinien być nałożony na cel. California POST opisuje obraz celowniczy przy pistoletowej optyce jako skupienie wzroku na celu z reticle nałożonym na cel.

Nie. Zależy to od przystrzelania, amunicji, dystansu, toru lotu pocisku i wysokości przyrządów nad osią przewodu lufy.

W strzelbach gładkolufowych szyna celownicza jest elementem układu celowniczego, współpracującym z muszką. Materiały Szkoły Policji w Katowicach wskazują układ muszka + szyna celownicza w strzelbach gładkolufowych.

Nie. Picatinny / MIL-STD-1913 to szyna montażowa do osadzania wyposażenia. DLA opisuje MIL-STD-1913 jako standard wymiarowania accessory mounting rails for small arms weapon systems.

Może być pomocniczym wskaźnikiem celu, ale nie powinien być traktowany jako podstawowy zamiennik przyrządów mechanicznych, optyki ani techniki strzeleckiej.

• California POST — PC 832 Student Workbook, Basic Shooting. Definicje sight alignment, sight picture, pistoletowej optyki PMO, paralaksy, kontroli spustu i follow-through.
• Szkoła Policji w Katowicach — Strzelby gładkolufowe. Źródło dla terminu „szyna celownicza” w kontekście strzelb gładkolufowych oraz układu muszka + szyna celownicza.
• DLA ASSIST QuickSearch — MIL-STD-1913. Źródło dla rozróżnienia szyny montażowej / accessory mounting rail od szyny celowniczej.
• Zintegrowana Platforma Edukacyjna — Bezpieczne szkolenie strzeleckie. Źródło polskiej terminologii podstawowej: muszka, szczerbinka, zgranie przyrządów.

• U.S. Marine Corps, MCRP 3-01A Rifle Marksmanship
• U.S. Marine Corps, MCRP 3-01B Pistol Marksmanship
• U.S. Army, TC 3-22.9 Rifle and Carbine
• Bryan Litz, Applied Ballistics for Long Range Shooting
• Julian S. Hatcher, Hatcher's Notebook
• Vincent J.M. DiMaio, Gunshot Wounds: Practical Aspects of Firearms, Ballistics, and Forensic Techniques
• Beat P. Kneubuehl, Wound Ballistics: Basics and Applications