Pistolety maszynowe
Pistolet maszynowy PM-98
Wariant standardowy
- Kaliber
- 9×19 mm Parabellum
Charakterystyka
PM-98 jest polskim pistoletem maszynowym na nabój 9×19 mm Parabellum, opracowanym na bazie PM-84PP. Zastosowano w nim sztywniejszą kolbę z nowym zatrzaskiem, profilowany chwyt, łoże przednie z tworzywa oraz zatrzask magazynka przeniesiony w okolice kabłąka.
Broń strzela z zamka zamkniętego. Mechanizm spustowo-uderzeniowy jest kurkowy, pojedynczego działania. Przełącznik rodzaju ognia pełni jednocześnie funkcję bezpiecznika i ma trzy położenia: „Z” — zabezpieczony, „P” — ogień pojedynczy, „C” — ogień ciągły.
Zamek nie jest ryglowany mechanicznie. Opóźnienie jego otwarcia zapewniają bezwładność zamka oraz nacisk dwóch równoległych sprężyn powrotnych. Opóźniacz bezwładnikowy wydłuża cykl pracy automatyki i ogranicza szybkostrzelność.
Podstawowe dane taktyczno-techniczne
| Parametr | Wartość | Uwagi / kontekst pomiaru |
|---|---|---|
| Kaliber | 9 mm | Nabój 9×19 mm Parabellum |
| Rodzaj broni | automatyczna | Ogień pojedynczy i ciągły |
| Zasada działania | odrzut zamka swobodnego | Brak mechanicznego ryglowania |
| Położenie zamka podczas strzału | zamknięte | Kurkowy mechanizm SA |
| Masa naboju wzorcowego | 12 g | Wartość z instrukcji, nie dotyczy każdej amunicji 9×19 mm |
| Masa pocisku wzorcowego | 8 g | Około 124 gr |
| Prędkość początkowa pocisku | ok. 360 m/s | Zależna od amunicji i warunków pomiaru |
| Energia wylotowa | ok. 518 J | Dla pocisku 8 g przy 360 m/s |
| Masa bez magazynka | 2,42 kg | Standardowe wykonanie według instrukcji 1/2006 |
| Masa z pustym magazynkiem krótkim | 2,53 kg | Magazynek 15-nabojowy |
| Masa z załadowanym magazynkiem krótkim | 2,71 kg | 15 nabojów po ok. 12 g |
| Masa z załadowanym magazynkiem długim | 2,86 kg | 25 nabojów po ok. 12 g |
| Masa pustego magazynka krótkiego | 0,11 kg | Pojemność 15 nabojów |
| Masa pustego magazynka długiego | 0,14 kg | Pojemność 25 nabojów |
| Długość z kolbą złożoną | 405 mm | Kolba wsunięta do przodu |
| Długość z kolbą rozłożoną | 605 mm | Kolba wysunięta i zaryglowana |
| Szerokość | 58 mm | Maksymalny wymiar poprzeczny |
| Wysokość z magazynkiem krótkim | 172 mm | Magazynek 15-nabojowy |
| Wysokość z magazynkiem długim | 220 mm | Magazynek 25-nabojowy |
| Długość lufy | 185 mm | Wariant przyjęty w tej karcie |
| Przewód lufy | 6 bruzd prawoskrętnych | Skok gwintu 250 mm |
| Długość linii celowniczej | 280 mm | Mechaniczne przyrządy celownicze |
| Nastawa przyrządów | 75 m | Celownik otwarty lub przeziernikowy |
| Pojemność magazynków | 15 albo 25 nabojów | Proste, pudełkowe, dwurzędowe |
| Opór języka spustowego | 15–25 N | Mechanizm pojedynczego działania |
| Szybkostrzelność teoretyczna | ok. 640 strz./min | PM-98 z opóźniaczem bezwładnikowym |
| Taktyczny zasięg rażenia | ok. 150 m | Nie jest to maksymalny zasięg pocisku |
| Deklarowana żywotność | 15 000 strzałów | Wartość producenta |
| Celność na 50 m — ogień pojedynczy | ŚPT maks. 8 cm; R100 ≤ 12 cm | Kryterium fabryczne |
| Skupienie na 50 m — ogień ciągły | R100 ≤ 30 cm | Kryterium fabryczne |
Budowa
Producent wyróżnia cztery zasadnicze zespoły:
- Zespół komory zamkowejObejmuje komorę zamkową, obsadę lufy, prowadnice zamka, łoże przednie, wysuwaną kolbę oraz mechaniczne przyrządy celownicze. W komorze pracują zamek i dwie sprężyny powrotne.
- Pokrywa komory zamkowejWykonana z tłoczonej blachy stalowej. Jest utrzymywana przez zaczep stanowiący część zespołu zatrzasku pokrywy i sprężyn powrotnych.
- Zespół chwytuZawiera mechanizm spustowo-uderzeniowy z kurkiem i zaczepami, bezpiecznik-przełącznik rodzaju ognia, opóźniacz bezwładnikowy, dźwignię zatrzymującą zamek po ostatnim strzale oraz zatrzask magazynka. Chwyt ma profilowaną okładkę z tworzywa.
- MagazynekProsty, pudełkowy, dwurzędowy, z bocznym podawaniem nabojów. Występuje w wersji krótkiej na 15 nabojów i długiej na 25 nabojów.
Do części oddzielanych podczas rozkładania częściowego należą również lufa, nakrętka lufy, zamek z napinaczem, zatrzask pokrywy z dwiema sprężynami powrotnymi, łącznik i tulejka łącznika.
Odłączenie i dołączenie magazynka
- Odłączenie magazynkaNacisnąć zatrzask znajdujący się standardowo po lewej stronie chwytu, przy kabłąku, a następnie wyjąć magazynek ręką. Instrukcja nie określa magazynka jako swobodnie wypadającego, dlatego nie należy zakładać, że zawsze opuści gniazdo pod wpływem grawitacji.
- Dołączenie magazynkaWsunąć magazynek do gniazda w chwycie aż do samoczynnego zadziałania zatrzasku.
Standardowy PM-98 ma zatrzask lewostronny. Wykonanie z zatrzaskiem po prawej stronie było odrębną opcją producenta.
Zwalnianie napiętego kurka
PM-98 ma kurek wewnętrzny i nie posiada osobnej dźwigni bezpiecznego zwalniania kurka, czyli decockera.
Zwolnienie kurka bez oddania strzału bojowego wykonuje się dopiero po rozładowaniu broni:
- 1.Skierować wylot lufy w bezpiecznym kierunku i trzymać palec poza językiem spustowym.
- 2.Odłączyć magazynek.
- 3.Jeżeli przełącznik znajduje się w położeniu „Z”, przestawić go w położenie „P”, ponieważ położenie „Z” blokuje zamek w pozycji przedniej.
- 4.Odciągnąć zamek, usunąć ewentualny nabój z komory i sprawdzić komorę nabojową oraz gniazdo magazynka.
- 5.Zwolnić zamek w przednie położenie.
- 6.Skierować broń w bezpieczne miejsce i ściągnąć język spustowy, zwalniając kurek.
- 7.Przestawić przełącznik w położenie „Z”.
Zwalnianie zatrzymanego zamka
Po wystrzeleniu ostatniego naboju donośnik magazynka uruchamia dźwignię oporową, która zatrzymuje zamek w tylnym położeniu.
Zwalnianie zamka odbywa się przez naciśnięcie w dół profilowanego występu dźwigni zwalniania zamka znajdującej się po lewej stronie broni.
- Z pustym lub odłączonym magazynkiem zamek przejdzie w przednie położenie bez wprowadzenia naboju.
- Po podłączeniu załadowanego magazynka zwolnienie zamka spowoduje wprowadzenie naboju do komory.
- Podczas zwalniania zamka język spustowy nie może być ściągnięty.
Instrukcja producenta wskazuje dźwignię jako podstawową metodę zwolnienia zamka zatrzymanego po ostatnim strzale.
Częściowe rozkładanie i składanie
Częściowe rozkładanie
- 1.Skierować broń w bezpiecznym kierunku.
- 2.Rozłożyć kolbę.
- 3.Odłączyć magazynek.
- 4.Przestawić przełącznik w położenie „P”.
- 5.Odciągnąć zamek i sprawdzić komorę nabojową oraz gniazdo magazynka.
- 6.Zwolnić zamek w przednie położenie i oddać strzał kontrolny w bezpiecznym kierunku.
- 7.Przesunąć zatrzask pokrywy komory zamkowej do przodu.
- 8.Unieść tylną część pokrywy i odłączyć pokrywę.
- 9.Wyjąć zatrzask pokrywy wraz z dwiema sprężynami powrotnymi i żerdziami.
- 10.Przesunąć zamek do tyłu, unieść go i wyjąć z komory zamkowej.
- 11.Nacisnąć zatrzask nakrętki lufy i odkręcić nakrętkę.
- 12.Wysunąć lufę z komory zamkowej.
- 13.Wyjąć łącznik–trzpień rozprężny i tulejkę łącznika.
- 14.Odłączyć zespół chwytu od zespołu komory zamkowej.
Składanie broni
Składanie przeprowadza się w odwrotnej kolejności. Należy sprawdzić w szczególności:
- prawidłowe połączenie zespołu chwytu z komorą zamkową;
- osadzenie tulejki i łącznika;
- wsunięcie lufy oraz unieruchomienie nakrętki zatrzaskiem;
- prawidłowe osadzenie zamka;
- właściwe położenie sprężyn powrotnych i zatrzasku pokrywy;
- pewne zamocowanie pokrywy.
Przechowywanie i przenoszenie
- PrzechowywanieWedług instrukcji producenta PM-98 powinien być rozładowany, z pustym krótkim magazynkiem umieszczonym w chwycie, zamkiem w przednim położeniu, kurkiem zwolnionym i przełącznikiem w położeniu „Z”. Przed czyszczeniem należy ponownie sprawdzić komorę i magazynek.
- PrzenoszenieProducent dopuszcza przenoszenie broni na pasie nośnym albo w futerale. Broń powinna być zabezpieczona, a instrukcja nakazuje nie pozostawiać naboju w komorze nabojowej.
Warunki służbowego noszenia, wydawania i przechowywania muszą dodatkowo odpowiadać aktualnym przepisom oraz regulacjom właściwej formacji. Karta techniczna ich nie zastępuje.
Wskaźnik załadowania komory nabojowej
Dokumentacja producenta nie wskazuje, aby standardowy PM-98 posiadał odrębny mechaniczny wskaźnik naboju w komorze.
- Tylne położenie zamka po ostatnim strzale sygnalizuje opróżnienie prawidłowo działającego magazynka, ale nie stanowi dowodu rozładowania broni.
- Położenie zamka, przełącznika ani obecność pustego magazynka nie zastępują kontroli komory.
- Stan broni należy ustalić przez odłączenie magazynka, odciągnięcie zamka i bezpośrednie sprawdzenie komory nabojowej oraz gniazda magazynka.
Zabezpieczenie przed strzałem przypadkowym
PM-98 ma zewnętrzny bezpiecznik skrzydełkowy, który jest jednocześnie przełącznikiem rodzaju ognia:
- „Z”zabezpieczony: Blokuje język spustowy, kurek zarówno napięty, jak i zwolniony, oraz zamek znajdujący się w przednim położeniu.
- „P”ogień pojedynczy: Pozwala oddać jeden strzał po każdym osobnym ściągnięciu spustu.
- „C”ogień ciągły: Pozwala prowadzić ogień tak długo, jak długo spust pozostaje ściągnięty i w magazynku znajduje się amunicja.
Układ zaczepów kurka i spustu współpracuje z położeniem zamka. W trybie ciągłym kurek jest zwalniany przez mechanizm dopiero w końcowej fazie ruchu zamka do przodu, co stanowi zabezpieczenie przed przedwczesnym strzałem podczas prawidłowej pracy mechanizmów.
Załadowanie i rozładowanie
Załadowanie
- 1.Skierować broń w bezpiecznym kierunku i trzymać palec poza spustem.
- 2.Wprowadzić załadowany magazynek do chwytu aż do zadziałania zatrzasku.
- 3.Przestawić przełącznik z „Z” w położenie „P” albo — wyłącznie zgodnie z zadaniem i komendą — „C”.
- 4.Odciągnąć napinacz zamka całkowicie do tyłu i zwolnić go. Nie odprowadzać zamka ręką.
- 5.Zamek pobierze nabój z magazynka i wprowadzi go do komory. Kurek pozostanie napięty.
- 6.Jeżeli broń nie ma być natychmiast użyta, przestawić przełącznik w położenie „Z”.
Rozładowanie
- 1.Skierować broń w bezpiecznym kierunku i zdjąć palec ze spustu.
- 2.Odłączyć magazynek.
- 3.Przestawić przełącznik w położenie „P”, jeżeli wcześniej znajdował się w położeniu „Z”.
- 4.Odciągnąć zamek, powodując wyciągnięcie i wyrzucenie naboju z komory.
- 5.Utrzymać zamek w tylnym położeniu na czas sprawdzenia komory nabojowej i gniazda magazynka.
- 6.Zwolnić zamek w przednie położenie.
- 7.Skierować broń w bezpieczne miejsce i ściągnąć język spustowy, zwalniając kurek.
- 8.Przestawić przełącznik w położenie „Z”.
- 9.Jeżeli broń jest przygotowywana do przechowywania, włożyć pusty krótki magazynek zgodnie z instrukcją producenta.
Charakterystyczne zacięcia występujące podczas strzelania
Instrukcja producenta nie przedstawia statystycznej listy „typowych wad PM-98”. Poniższe pozycje oznaczają możliwe objawy niesprawności broni samoczynno-samopowtarzalnej, a nie wady charakterystyczne wyłącznie dla tego modelu.
- 1.NiewypałKurek i iglica zadziałały, lecz nabój nie został odpalony. Instrukcja nakazuje przeładować broń, utrzymując lufę skierowaną w bezpieczne miejsce.
- 2.Niedosłanie naboju lub niedomknięcie zamkaNabój nie został prawidłowo wprowadzony do komory albo zamek nie osiągnął skrajnego przedniego położenia. Nie wolno kontynuować strzelania bez ustalenia i usunięcia przyczyny.
- 3.Niewyciągnięcie lub niewyrzucenie łuskiŁuska pozostaje w komorze albo zostaje zakleszczona w komorze zamkowej, uniemożliwiając pełny powrót zamka.
- 4.Zablokowanie mechanizmu zasilaniaNabój, łuska lub element magazynka uniemożliwia swobodny ruch zamka.
W każdym przypadku należy zachować bezpieczny kierunek, zdjąć palec ze spustu, odłączyć magazynek, rozładować broń według właściwej procedury i dokonać przeglądu. Jeżeli zacięcia nie można usunąć bez używania siły albo stwierdzono uszkodzenie części, broń należy przekazać uprawnionemu personelowi technicznemu. Producent zabrania samodzielnych przeróbek i nakazuje stosowanie części oryginalnych.
Zasada działania
PM-98 wykorzystuje energię odrzutu zamka swobodnego. Zamek nie jest ryglowany mechanicznie; pozostaje dociśnięty do wlotu lufy przez swoją bezwładność oraz dwie równoległe sprężyny powrotne.
Przed strzałem zamek znajduje się w przednim położeniu, nabój w komorze, a kurek jest napięty. Ściągnięcie spustu powoduje zwolnienie kurka, który uderza w zespół igliczny i inicjuje spłonkę.
Ciśnienie gazów prochowych działa przez dno łuski na czółko zamka, powodując jego ruch do tyłu. Łuska jest utrzymywana przez pazur wyciągu, a po zetknięciu z wyrzutnikiem zostaje wyrzucona na zewnątrz. Cofający się zamek napina kurek i ściska sprężyny powrotne.
Opóźniacz bezwładnikowy wydłuża czas cyklu pracy mechanizmu, ograniczając szybkostrzelność teoretyczną do około 640 strz./min. Następnie sprężyny przesuwają zamek do przodu. Dosyłacz zamka pobiera kolejny nabój z magazynka i wprowadza go do komory.
- W położeniu „P” mechanizm zatrzymuje kurek, a kolejny strzał wymaga zwolnienia i ponownego ściągnięcia języka spustowego.
- W położeniu „C” kurek jest zwalniany w końcowej fazie powrotu zamka, dopóki spust pozostaje ściągnięty.
- Po wystrzeleniu ostatniego naboju donośnik magazynka uruchamia dźwignię oporową, zatrzymując zamek w tylnym położeniu.